Xanuunada iyo Dhibaatoyinka  ka soo Wajaho Xoolaha neefsashada.

4.  Cudurka  Sambabka Riyaha(contagious Caprine Pleuropneunonia):- Cudurka sambabka riyaha (CCPP),wuxuu ka mid yahay cudurada xoolaha ama ariga kaga dhacaa sambabka . waxaa sababtaa  noole Illma-aragta ah oo la yirahdo Mycoplasmas oona u eg bakteeriyada. waxa laga helaa qaarada Afrika iyo qiibo  ka  mid ah Aasiyaa, waxa si ku waqti ku waqti ah ugu dhacaa Idaha.

Calaamadaha Cudurka Sambabka Riyaha (CCPP).

1.       Xooluhu way xanuunsadaa mudo u dhexeyso 20-30 maalmood ka dib markii ku dhaco (CCPP). islamar ahaantasina xoolo fara badan ayaa halis  ugalaa hadii aan laga hortagin fadistiis.

2.       Xoolaha qaar way dhintaan ka hor inta aan lagu arag calaamadaha cudurka sambabka rIyaha(CCPP).Waqtiga uu la ill-daran yahay neefku cudurka (CCPP), wuu qufacaa. Wuxuu leeyahay dheecaan ka soo baxo sankiisa.sidoo kale way ku adaga tahay neefsiga.wuxuu noqdaa caato, islamar ahaan taasina waxuu leeyahay xumad sare/daran.

3.       Riyo badan ayaa dhintaa 4-5 maalmood ka dib markii ku dhaco cudurka sambabka Riyaha.xaalada uu fudud yahay ama daciifka uu yahay cudurka (CCPP)ee riyaha neefku in badan ayuu qufaaca .

4.       Xoolaha qaar ka mid ah waxay leeyhiin shuban, waxayna noqdaan caato dhuuban, sidoo kale waxay u ekaadaan kuwo aad u jiran(bukan).Intooda badan xoolaha way bogsadaan si tartiib ah, laakin qaar ka mid ah waxay noqdaan kuwa bukaan socod ah oo aadna u itaal daran; ugu dambeyntina way dhintaa.

Hadaba neefkii u dhinto cudurka Sambabka Riyaha (CCPP),waxaa lagu arkaa ama noqdaa sambabkiisu mid aad u madow, waxuuna leeyahay MAAL (malo),midibkeedu yahy Jaalle.

               Sidee Riyuhu ku qaadan Cudurka sambabka(CCPP)?.

Riyuhu waxay ka soo qaadaan xanuunkani, meel xoolahu aad ugu badan yihiin ama la isugu wada geey hal mooro,Islamar ahaan taasina qabey neef kale  Infakshanka samababka (CCPP) ee riyaha kaas oo ka soo baxay Sankiisa una gudbey xoolaha kale ee fayow.

Riyaha ka dib markii ay qaadaan cudurkani caabuqa sambabka ama (CCPP) ma muujiyaan calaamad In mudo ah.

Daaweynta  Cudurka Sambabka Riyaha(CCPP).Waxa wanaagsan meelihii lagu arko  cudurka Sambabka Riyaha(CCPP) in laga ciribtiro. Hadii laga shakiyo ama loo maleeyo in neefku uu qabo xanuunka (CCPP)da waa la daaweyaa xoolaha oo dhan, waxaana la siineyaa daawooyinka Tylosin iyo Tetracyline.

Ka Hortaga iyo  kantaroolka Cudurka sambabka Riyaha:-Waxa looga  hortaga  tallaalka  (CCPP) oo aad u saamaynayo ama wax tarna u leh neefka. Meelaha   qaar sidoo kale ma saamaynayo.

5.       Cudurka  Sangaalaha  ee xoolaha(Nasal bots).Waxa uu ku dhacaa Geela,Fardaha,Riyaha iyo Idaha.

Calaamadaha Sangaalaha:- xooluhu waxay Hindhishoodaan dheecaan midibkiisu yahay jaallle, cadaan iyo sidoo kale Grey oo ka imaanayo sanka. Waxayna Hindhishoodaan ama ka soo baxaa sanka  Sangaalle(Nasal bots).

Sidee xooluhu ku qaadaan sangaalaha?.

Duqsi ayaa dhigaa ug-xan gudaha  iyo dhinacyada sanka xoolaha. ug-xantaasi waxay noqotaa ama ay isu bedeshaa  Larvae(Sangaale)dhiirarkiisu yahay 1CM  ee gudaha sanka. Waxayna  ku soo dhacdaa dhulka  markii uu hindhishoodo neefka. Sidoo kale way  ku hartaa ama ku hormartaa ciida ilaa ay ku  gaarto Duqsi qaan gaar ah oo wax dhibeyn  karo. Dugsigaasi xooluhu  wuxuu ku sababaa  sida: Fardaha(Rhinoestrus),Idaha iyo Riyaha(Osterus ovis) iyo Geelana waxa uu u sababaa (Cephalopina Titillator).

W/Q: Hassan Basha Ismael

                              E-mail:bashaa3@hotamil.com

Xanuunada iyo Dhibaatooyinka soo Wajahaa Neefsashada xoolaha.

2. Cudurka Oof-wareenka xoolaha( Pneunomia):- Cudurka oof-wareenka ah waa cudur ku dhacaa sambabka xoolaha oo neefsiga xanniba.waxaa uu helaa ama ku dhacaa dhamaan xoolaha sinjiyadoodu kala gedisan. Xoolaha waxay qaadaan inta badan marka la isugu wada geeyo xero yar ama guri, islamar ahaan taasina ay ku yar tahay hawada iyo cunto xumo ama calaf xumo.

Waxaa sababaa cudurka oof-wareenka xoolaha bacteria, virus ama parasite.Tusaale ahaan xoolaha qaar sida; Lo’da waxay ka qaadan Pasteurella,multicida,solmonella  iyo IBR.Sidoo kale fardaha waxay ka qadaan barteeriyooyinka kale ah: Streptococci, Cornynbacterium, E.colli iyo waliba Virus layirahdo Equine herbs virus1(EVR).Cudurka oof-wareenka  waa calaamad lagu garan karo cudurka halis aha ama khatar ah.

Sidoo kale xoolaha ama xaywaanaadka waxay ku dhacdaa marka afka lagasiinayo daawo dareere ah(Liquid medicine),  waxayna  u gudbi kartaa Trachea si khaldan oo lama filaan ah.

Calaamadaha Cudurka Oof-wareenka xoolaha.

·         Xoolahu way qufacaan, wayna ku adaga tahay neefsashada iyo inta badan waxaa ka imaaneyaa sanka dheecaan. sidoo kale waxay leeyihiin xumad.

·         Neefka qabaa cudurka oof-wareenka daran(severe Pneumonia) ,  badanaa waxay soo martaa  neeftiisa afka sida sanka oo kale. Waxaa lagu arki karaa ama lagu dareemi karaa guux lasocto neefta,sababta oo ah wuxu aad u dareemaa  neefka xabad ama shaf xanuun.

·         Neefka u dhintey xunuunkani oof-wareenka ahi sambabkiisu  wuxuu  noqdaa madow midibkiis,waxaa kale lagu arki karaa dareere, bakhtiigiisuna aad ayuu u culus yahay.Hadii gabal yar lagu soo jaro sambabkiis lagu rido in yar oo biyo ah wuu quuseyaa(sinks),bacdamaa neef aan qabin sambabkiisu sabbeeynayo biyaha(floats).

Daaweynta Cudurka Oof-wareenka xoolaha.

1.       R/ Cidortryl vial 10% Iml/40kg.laga siinayo muruqa ama haraga hoostiisa(IM ama SC).ee mudo u dhexeyso 3-5 maalmood.

2.       Borgal 24% 3ml/kg. oo laga Siinayo xididka ama muruqa(IV ama IM).ee mudo u dhexeyso 3-5 maalmood.

3.       Bisilvon  1 amp/70kg BWT oo laga siyo muruqa( IM).

FG. Anti-biotic  gu way joojiyaa caabuqa ama infaktshanka keenta bakteeriyada . sidoa kale  markii cudurka Oof-wareenka Xoolaha keenaan Virus ama parasite waxba ka tarimeyso  ama ma dilo  daawa anti-biotic ga ah.

4.       Cudurka  khuurada  xoolaha (Snoring Disease).

Cudurka khuurada xoolaha waxa uu ku dhacaa oo kaliye lo’da , lo-gesida iyo fardaha ku nool wadanka  Hindiya, waxaana sababaa Blood flukes Ka loo yaqaano SCHISTOSOMA.

Calaamadaha Cudurka khuuradda xoolaha.

Xooluhu waxay leeyihiin buuq badan ama qaylo badan, sdioo kale neefsasho saxariireed, waxaa ka imaaneyaa Sanka  dheecaan midib kiisu yahay jaalle ama cadaan.

Sidee xooluhu ku qaadaan cudurka khuurada?.

Xooluhu waxay ka soo qaadaan  Blood flukes oo ku dhex jiro Bacoolka biyaha(Xeexaayo).oo neefka ka soo raacdo Xilliga  uu waraabayo biyahaa. Meelaha laga qaado cudurkani waa meel ay ku badan yihiin biyaha.

Daaweybta Cudurka khuurada xoolaha.

Waxaa la siyaa neefku daawooyinka kala ah Metrifornate, Trichlorphon iyo waliba  Praziquant oo ah daawooyin dadka iyo xoolaha lagu daaweyo .dadka waxaa loogu daaweyaa xanuunka  Bilharzia.

FG.some of these medicines are Dangerous For the Animals.

                                                      W/Q: Hassan Basha Ismael.

E-mail: bashaa03@hotmail.com

BURAO, TOGHER.

Xanuunada iyo Dhibaatooyinka soo wajahaa Neefshada Xoolaha.

1.       Qufaac (coughing):-sida caadiga ah neefka fayow  xitaa waa uu qufacaa.gaar ahaan  hadii uu cuno calaf qaleel ah. laakin  neefka inta badan qufaco waxay tuseysaa calaamad ah  in xanuun jiro.Xoolaha had iyo jeer way qufacaan ama waxay leeyihiin neef lasocto shanqor , maxaa yeeley waxaa jiraa infakshan ama caabuq  gaarey sambabka; oona keeney noolaha ilma-aragtada ah(microbes) ama  daris ku nooliyaal ku jiro sambabka neefka. Mararka qaar gudaha sambabkoodi waxaa ku jiraaa ama lagu arki karaa maal(malo).sidoo kale xoolahu way qufacaan wayna  hindhishoodaan markii ay leeyihiin fly-larvae ama wax sida: qodaxda oo kale ay taabto sankoodi.

Diggaaga (shimbirada) waxay qaadan inta badan calaamada saxariir neefsashooda, gaar ahaan xilliga qabowga iyo xilliga dhulku uu quunyan yahay. Qaar ka mid ah xanuunadaasi  ama cuduradaas waxaa ka mid ah: Infection Bronchitis iyo chronic Respiratory Disease. Sida ay u badan yihiin waxay sababaan xanuuno daran ama Neefsasho saxariireed ee xoolaha iyo Diggaaga. Tusaale ahaan Diggaagu cudurka Newcastle.

Daaweynta Cudurka Neefsasho saxariireedka xoolaha iyo Diggaaga.

·         Hadii neefku uu leeyahay neefsasho saxariireed, xumad iyo dheecaan ka imaanayo sanka iyo indhaha waxaa la siyaa Anti-biotic.

·         Hadii neefku qufaacayo, islamar ahaantaasina aan lahayn xumad iyo dheecaan  sanka iyo afka waxaa laga daaweyaa ama laga baaraa Lungworm.

·         Dadka qaarada Asia waxay sameeyaan si ay u daaweyaan xanuunka neefsasho saxaiirka ah ee xoolaha iyo diggaaga , waxay burburiyaan ama tumaan geedka Garlic(Allium species). Islamar ahaan taasina waxay ugu daraan calafka ama cantada.si uu u bogsado neefka.

Ka Hortaga  dhibaatooyinka neefsasho saxariireedka (ku mergashada neefta) ee xoolaha.

1.       Waa laga tallaala xoolaha iyo Diggaaga(Shimbiraha), xanuunka ka jiraa deegaanka. Tusaale ahaan diggaagu waxa laga tallaala cudurka Newcastle ka.

2.       Lama sinayo xoolaha iyo diggaaga  calaf ama cunto  leh boor(dusty food). Gaar ahaan fardaha.

3.       Waa laga ilaaliyaa xoolaha kuwa yar-yar qabowga iyo roobka.

4.       Waa laga kantaroolaa cudurka Lungwormm ka.

5.       Waa laga ilaaliyaa xoolaha ama Diggaaga meel buuq badan oo ay xanuunada isuga gudbin karaan.

W/Q: Hassan Basha Ismael.

E-mail: bashaa03@hotmail.com.

BURAO,TOGHER.

Subaxkasta magaalada waxaa la keenaa xoolo u badan geel iyo ari inkastoo sidoo kalena la keeno lo’da balse dhaqashada lo’da ayaan ku badnayn guud ahaan gobolka Bay walow ay jiraan deegaano si gaar ah u dhaqda xoolaha lo’da.

Baydhabo waxaa loo yaqaanaa ‘Baydhabo Janaay’ magacaas Baydhabo waxay ku muteysatay inay tahay magaalo uu qutuldaruurigeedu yahay mid jaban oo uu qofku lacag yar waxkastaba ku iibsankaro ayada oo ay barwaaqaduna ku badantahay.

Sanadihii ugu dambeeyay ee ay dowlad la’aantu ka dhacday dalka Soomaaliya dagaalada sokeeyana ku baaheen guud ahaan dalka, Baydhabo waxa ay marin u noqotay kooxo mooryaan ah kuwaasoo dhac, barakac, kufsi, bililiqo iyo dilba u geystay dadka magaalada iyo deegaanada ku hareeraysan.

Arimaha aan kor kusoo xusnay waxa ay keeneen inay dadkii nabada jeclaa ee magaalada hubka qaataan si ay isku difaacaan hantidoodana u difaacdaan.

Sanado badan oo dagaalo ah kadib, Baydhabo weli waa magaalo uu kala iibsiga xoolaha yahay mid kor usoo kacaya waxaana ku tiirsan qoysas badan oo gudaha magaalada iyo deegaanada ku xeeranba ku dhaqan.

Suuqa xoolaha magaalada Baydhabo waxa uu kamid yahay meelaha sida weyn uu uga jiro ganacsiga ayada oo neefka xoolaha ah ee loo iib geeyo suuqa magaalada ay macaashaan dhowr qof oo kala ah, 1.Milkiilaha neefka 2. Dallaalka 3. Qofka xariga ku xiraya neefka 4. Midka sii iibinaya. 5. Qofka iibsanaya iyo kawaanlayaasha oo ah kuwa meesha ugu dambeysa ee uu neefku ku dambeynayo ah iyo weliba maqaayadleyda.

Hadaba kasokow in xoolaha qaar loo kala iibsado si loosii dhaqdo, waxaa jiro xoolo badan oo ku dambeeya saxanka kuwaasoo ah kuwa dadka ugu badan ay ka faa’idaan maadaama ay iskusoo marayaan gacmo kala duwan.

Iskusoo wada duube, Baydhabo waxa ay ahaan doontaa ‘Baydhabo Janaay’ noloshuna waxa ay ahaan doontaa mid sahlan marka loo eego magaalooyinka qaar ee dalka Soomaaliya.

 Xanuunada iyo dhibaatooynka ku dhacaa Dhegaha Xoolaha.

Waxaa jira  xanuuno guud ama dhibaatooyin ku dhacaa dhegaha xoolaha waxaa  mid ah:-

1.       Jeermiska  degaha (Ear infection): -wuxuu ku dhacaa dhamaan sinjiyada kala gedisan ee xoolaha,sida lo’da,Geela, idaha iyo Riyaha.

Calaamadaha :-

§  Neefku mararka qaar  wuu rux-ruxaa ama luliyaa  madaxiisa. Waxaana ka soo baxaa dheecaan (Discharge) ama maal (Pus) dhegtiis oo  midibkiisu yahay cadaan ama jaalle.

Daaweynta jeermiska dhegaha xoolaha:-

§  ugu horeyn waa la nadiifiyaa dhegaha neefka waxaana lagu dhaqaa, saabun ama biyo cusubo ah( salt-water). Ama waxaa lagu daaweyaa anti-septic sida:Grammexane.

§  Ka dib markii la dhaqo ama la nadiifiyo gudaha dhegta waxaa lagu ridaa  Anti-biotic sida :furazolidone.

2.       Qirinqiirka dhegta( Ear mites):-wuxuu ku dhacaa  xanuunkani  fardaha, doonfaarka iyo Eeyaha.waxayna ka soo qaadaan neef qabay xanuunkani.

Calaamadaha  Qirinqiirka dhegta :-

§  Dhegta neefku  aad ayey u dareen badan tahay,hadii wax taabto isla-durbadii ayuu gartaan.

§  Neefka dhigtiisa ayuu ku rug-rugaa ashyaa-ada  kale.

§  Sidoo kale wuu rux-ruxaa madaxiis. Islamar ahaantaasina wax badan oo madow ah ama xabag u eg  ayaa ka soo baxaa dhigtiis.

§  Neefku mid ama labada dhegood ayuu hoos –u hooriyaa.

Daaweynta Qirinqiirka dhegta:-

Waxaa la isticmaala cayayaan dile fudud (insecticide) sida ; flumethrin(pyrethriod).

3.       Xanuunka –Earworm ama Rhabditis Bovis ee Dhegaha xoolaha.

Xanuunkani waxaa laga helaa Bariga Afrika , Bartamaha iyo waliba Madagascar e. islamarhaantasina wuxuu ku dhacaa oo kaliye lo’da.

Calaamadaha xanuunka Rhabditis .

        I.            Inta badan neefku  hal dheg ayaa waxaa ka soo baxaa dhecaan midibkiisu yahay cadaan,jaalle ama Grey(midibka dambaska lamoodo).

      II.            Neefku wuxuu noqdaa caato-dhuubadan ,islamar ahaantaasina ma soo saaro caano.

Daaweynta xanuunka Rhabditis.

Waxaa lagu daaweyaa IVERMECTIN  oo ah daawo dishaa dhamaan dulinadda gudaha iyo dibada.sidoo  kale dadka qaar waxay isticmaalaan TOBACO, sababta oo ah  waxaa ku dhex jiraa Nicotine.

                                      W/Q: Hassan Basha Ismael

                                     E-mail:bashaa03@hotmail.com

                                             Burao, Togdher.

Xanuunada  iyo dhibaatooyinka ku dhaca  indhalaha  xoolaha.

 3. Bakooro daafac (Conjunctivitis):-xanuunkan bakooro daafac ah waxa uu ku dhacaa dhamaan xoolaha oo dhan.xoolaha qaar si daran ayuu u helaa. Nooca ugu xun ee xoolaha ku dhacaa waxaa la yirahdaa Kerato-conjunctivitis.

Calaamadaha Bakooraha xoolaha:-

1.       Maqaarka  ka hooseya dahaarka isha daboola, wuxuu noqda casaan.mararka qaarna dhamaan isha oo dhan ayaa caabuqdaa.sidoo kale way bararta dahaarka isha daboola.

2.       Inta badan waxaa ka soo baxaa isha dheecaan midibkiisu yahay cadaan ama jaalle.

3.       Inta badan neefku wuu big-bigleysiyaa  ishiisa; islamar haantaasina wuu ku agdheeradaa  iftiinka cadceeda(sunlight).

4.       Mararka qaar infection ka ama caabuqa wuxuu weeraraa maqaarka ku wareegsan isha.kaasi oo sababi karaa xauun saa-id ah. Sidoo kale wuxuu gaar karaa ama ugudbi karaa sanka.

Caabuqa isha xoolaha wuxuu ku fidi karaa si fudud xoolaha kale ee fiyow.maxaa yeeley waxaa qaadiyaa ama fidinayaa duqsi ama cayayaano kale.xanuunkan bakooro daafac ee xoolaha waxaa  si daran u fidaa xilliga qaleelaha.

Daaweynta Bakooraha xoolaha:-

1.       Isha  waxaa lagu dhaqaa biyo nadiif ah ama salta water.

2.       Ishu waxaa lagu ridaa Anti-biotic drops, Ointment ama Powder.

3.       Waa lagu dhex saaraa neefka qaba xanuunkani xoolaha kale  ee fiyow si aaney u qaadsiinin.

4.Xanuunka indho casaanta xoolaha(kerato-conjunctivitis):-  waa xanuunka ugu daran ee kaga dhacaa xoolaha indhahood, siiba Lo’da, Geela, Idaha iyo Riyaha.

Calaamadaha  xanuunka indho-casaanta xoolaha:-

1.       Xoolahu way xanunsadaan  ama way bukaan mudo dhan 1-20 maalmood ka dib markii ku dhacdo xanuunkani.

2.       Cudurkani waxaa uu soo weeraraa hal ama labada indhoodba.

3.       Dheecaan ayaa ka imaaneyaa isha.

4.       Xuubka ku dahaaran isha ama dahaarka isha daboola hoostiis waxay noqotaa casaan.

5.        Xoolaha waxay si aad ah ugu agdheeradaan iftiinka cadceeda; islamar ahaantasina way big-bigleysiyaan indhahood.

6.       Inta badan lo’da waxaa isha kaga jiraa dhibicyo wasakh ah.

Xoolaha sida   Idaha iyo Riyaha way bogsadaan 1-7 maalmood ka dib ayaga oo aan la daaweynin.lo’du sidoo kale ayaduna way ka bogsataa xanuunka 3-4 maalmood ka dib markii ku dhaco.

Sidee xoolahu ku qadaan xanuunka indho-casaanta?.

Xanuunka waxaa sababtaa bakteeriyooyinka isku jiraa oo la yirahdo: Moraxella,Mycoplasma, Listeria iyo Chlamydia.xoolahu waxay ka soo qaadan neef qabey xanuunkan markii isku rugtaan ama istaabto jirkood. Sidoo kale  waxa keeni karaa duqsiyo(flies) iyo  boor badan.lo’da kama qaado  xanuunkani  idaha iyo riyaha . sdiaas si lamid ah idaha iyo riyaha ayaguna  kama qaadaan .

                                            W/Q: -Hassan Basha Ismael.

E-mail:- Bashaa03@hotmail.com.

BURAO-TOGDHER.

Xanuunada iyo dhibaatooyinka ku dhacaa indhaha  xoolaha

1.       Indho-la ama aan wax arkeynin(Blindness):-waa xaalad aan wax arkeynin neefka dad iyo duunyo,islamar ahaantaasina aan raadsan Karin calaf iyo biyo agagaarkiis.maxaa yeeley waxaa  is beldel ku imaadey shaqada jir iyo neefaha gaar ahaa OPITIC Nerve gabi ahaanba aan shaqeynin.inta badan xoolaha arintan la soo deristaa waxaa ka mid ah lo’da waa weyn.

Sidoo kale waxaa jiraa neef wax ku arko hal ill, balse aan fiicneyn wax aragiis waxaa sabab u ah isha oo dhaawac soo gaarey, ama walxo ku jiraa isha dhexdeed awgeed.Hadii aan wax ku arkeynin neefka labada indhood mid uun ,islamar ahaan taasina uu leeyahay xumada  ama jiro, sidaas daraadeed taasi waa infection oo keeney  hal unulahga  il-maragtada ah. Neefka waxa lasiyaa xaaladani oo kale anti-biotic drug sida:Amicarbalide,Amprolium, Berenl(Diminazene) ,Halofuginone iyo IWM.

Waxaa xusitaan mudan, in xoolaha aan wax arkahaynin mararka qaar way caafimaad qabaan, laakiin way ku adagtahay in ay raadsadaan calaf iyo biyo. Waxaa wanaagsan in laqalo.

Calaamadaha dhaawacyada isha xoolaha.

§  ishu way casaataa iyo dahaarka isha daboola oo barara.

§  Dheecan ama maal(malo) ka imaada isha .sababta oo ah infection ka ama caabuqa gaarey isha .

Daaweynta dhaaca gaarey isha xoolaha:-

1.      Waa la dhaqaa isha ka hor inta aan la daaweynin.

2.      Waa la nadiifiyaa dhinacyada ama geesaha isha, islamar ahaan taasi waxaa lagu nadiifiyaa biyo cusubo ah (Milix) ama Salt-water.

3.      Waaa lafuraa isha, waana la hubiyaa in ay dhecaan ka imaaneyaa ama hadii wax kaga jiro isha.hadii wax lagu dhex arko waxa wanaagsan  hiligaasi in la isticmaalo maro quun , si looga wada soo saaro ashyaa-ada.dadka galbeedka qaarada afrika waxay isticmaalaan war yar oo Vegetable-oil ahi , si ugu soo saraan walxahaas isha ku jira.

4.      Hadii aaney jirin wax infection  ah waxaa lagu ridaa isha neefka Anti-biotic drugs ama sida: boracic acid  oo lagu qaso 10g ee Boracis(boric) hal- litar oo biyo ah.

2.      Debcinta ama khafiifida dahaarka ishadaboola ee xoolaha .

Xoolaha aad u yar yar ayaa lagu arkaa dhibaatooyinkani oo debcinta ishooda.

Calaamadaha :

1.      Waxaa ka imaaneyaa dheecaan biyo u eg labada indhood iyo barar lagu arko dahaarka ishadaboola(eyelid) ee xoolaha.

2.      Isha oo casaata iyo caabuq .  gudaha isha waxay noqotaa cloudy/white.

Daaweyn: waxaa kor loo qaadeyaa dahaarka isha ka dibna waxa lagu ridaa anti-biotic drugs.

                              W/Q: Hassan Basha Ismael.

E-mail:Bashaa03@hotmail.com

BURAO-TOGDHER.

Cudurada xoolaha iyo dadka isu gudba( zoonotic diseases).

3. Cudurka Brucellosis:- Cudurkani brucella waxaa daah ka rugey Dr.Devid  Bruce.  wuxuu ku dhacaa xoolaha

kala ah lo’da riyaha ,idaha iyo doofaarka.mararka qaar waxa uu ku dhacaa Geela . sdoo kale cudurkani wuxu si weyn ugu dhacaaa dadka.   dadka  iyo xoolaha  wuxuu ka dhigaa ama u sababaa dhaleysimo .islamar ahaantasina  ay xooluhu soo ridaan uur jiifka(janiinka). Ama in ay yareyaan soo saarista caanada  .cudurka brucella waxa keenta bakteeriyada layirahdo Brucella Abortus. Sida caadiga ahi  dadka iyo xooluhu  waxey ka soo gashaa bakteeriyadani ee brucellaha ah ama raacdaa mucous  membrane ee afka. Habdhiska dhiif shiigka , taranka, iyo  maqaarka ; sababta oo ah hubnahani waxay u furan yihiin jirka dibadiisa.

Cudurka brucellaha  kala gedisan ee xoolaha  waxa ka mid aha:-

·         Lo’da waxaa ku dhacaa: Brucella Abortus.

·         Riyaha waxaa ku dhacaa:  Brucella melitensis.

·         Idaha waxaa ku dhacaa : Brucella Ovis.

·         Eeyaha iyo dowacada  waxaa ku dhacdaa: Brucella canis.

·         Doonfaarka waxaa ku dhacaa: Brucella Suis.

Sidoo kale  dadka waxaa la ogyahay in uu  helo afar  jinsi  oo brecella ahi  waxaa ka mid ah: Brcella abortus, brucella sius, Brecella Militensis iyo waliba Brucella canis.

Calaamadaha cudurka Brcellosis.

1.       Neefku wuu xanuunsadaa bilo fara badan ka dib markii uu qaado cudurka brucella.

2.       Xoolaha iyo dadka way soo ridaan janiinka inta badan qiyaastii 5-6 bilood , ka dib markii helo ama ku dhaco cudurka brucellosis. Soo riditaankaasi  in badan  xoolaha  sida; lo’da ma aboodo  in ay soo ridaan mandhaceerta(placenta).

3.       Ilma-galeenka xoolaha wuxuu noqdaa mid infakshan gaarey ama caabuq. Sidoo kale caabuqaasi waa mid daran ama  daciif ah. Dabadeedna xoolahu wuxuu ka dhigaa  madhalesys(sterile).

4.       way barartaa taranka labka xoolaha siiba Scrotum iyo  jilba-jabsiga xoolaha.

5.       Neefka qabaa cudurka brucella hadii uu dhalo wuxuu dhalaa cunuga tabar daran ama daciif ah.

Daaweynta cudurka brucellosis.

Majirto daawo laga dabiibo oo ugo an cudurka breclla ee  xoolah ah, hase ahaatee waxaa lagula tacaala ama lau yareeyaa fiditaankiis.Oxytetracyline iyo streptomycin.

Kahortaga iyo kantaroolka cudurka brucellosis .

1.       in moorada laga saaro neefka qaba cudurka brecella, ka dibna la dilo islamar ahaan taasina la duugo si aaney ugaarin xoolaha kale ee fiyow.

2.       In la duugo waxyaabaha sumeysan ee keena cudurka. Sidoo kale in la xabaalo janiinka ay neefka soo ridey iyo mandhaceertisa.

3.       In la tallaalo xoolaha 4-8 bilood marki ay jiraan ayadoo la adeegsanayo Brucella  cotton@5ml laga siinayo S/C ama maqaarka hoostiisa . waxaan a looga yeera Calfhood vaccination.

4.       Dowladaha qaarkood waxay leeyihiin mashruuc laga kantaroolo cudurka brucella.

                                 W/Q:Hassan Basha Ismael

                                             E-mail:bashaa03@hotmail.

Sida loo daryeelo xoolaha marxaladahooda kala duwan ee noolaashood

Waxyaabaha loo qabto cunuga neefka ee dhashey:-sida uga dhakhsiyadaha badan marka uu dhasho cunuga ,waxaa la ogaaneyaa ama la hubsada in uu neefsanayo neefka dhashey; islama ahaantaasi waxaa  laga tirtiraa duufka iyo dheecaanada ka imaaneyaa  afkiis iyo sankiisa.

Waxaa loo jeediyaa (newborn) ka dhashey ama loo dhaweeyaa sifudad meel ay ka gaari karto hooyadiis; si ay u leefto(lick) una qalajiso jirkiisa.inta badan geela maleefaan  niriga, sida lo’da samayso oo kale.

Sida loola tacaalo  (newborn) ka xoolaha aan neefsaneynin.

Qaar (newborn) ka xoolaha waxey dhashaan ayago oo aad u tabar daran(daciif).gaar ahaaan  ka dib markii dhalmadiisu adkaato ama xumaato. Inta badan waxey leeyahay dareere (fluid) ka soo baxo sambabakiisa kaasi oo joojinaayo neefsashadii caadiga ahayd . si looga soo saaro dareerahaasi ee ku jiro samababkiis waxaa loo sameeyaa sidan hoose ku qoran:-

•       Hadii  ay ku adkaato neefsasho cunuga xoolaha, waa la suraa adimada hore ayada oo kor loo taagaayo adimadda dambe ee neefka, ka dibna xabadkiis ayaa lamarmariyaa gacanta , si ay dareeraha ku jiro sambabkiis dibada ay u soo baxaaan.

•       Waxaa la dhigaa newborn ka xoolaha ee dhashey dhabarka hooyadiis; islamar ahaan taasi madaxiis waa la hooriyaa.si ay u soo baxaan  dareerah ku harrey samababkiisa.

•       Waxa la dhigaa jeex(gabal) caws ah sankiis.tani waxey sameynaysaa in uu qufaaco (newborn),ka dibna wuxuu bilaabeyaa in uu u neefsado si caadi ah.

•       Waxaa si quto-dheer loo hubsadaa in newborn xoolaha ee dhashey in uu neefsado , islamar ahaantasina hooyadiis jaqi karo (nuugi karo) sida uga dhakhsiyaha badan.

Markii ay dareento hooyadiis jaqida ibta-naaskeedi unuga ah,isla durbadaasi waxey maskaxdeedu soo deyneysaa Hormone layirahdo  (Oxytocin);waxa uu soo raaceyaa dhiiga kaas oo sameeyanayo in caanada ay ku qulqusho candhadeeda.sidoo kale wuxuu ku sameeya hormone kani ilma-galeenka(utrus) in isku  aruuro iyo in uu dibada u soo reexo mandheerta(placenta).

Wax yaabaha loo qabto neefka dhaley.

Waxaa la siyaa inta badan cunto ku filan iyo biyo, islamar ahaantaasina waxaa la hubsadaa in ibta neefka dhaley ka imaaneyso caano.hadii laga waayo caano ku filan unuga waxaa la barayaa hooyo kale ( neef kale) oo ay quudiso ama nuujso.

•       Mandheerta(placenta):-waqti gaaban ka dib markii dhalo waxaa ka soo baxdaa farjiga neefka mandheer iyo xuub ku wareegsanaa ama ku daxaaran uur jiifka.mandheerta waxay ka soo baxdaa xoolaha uga dambeeyn saacad ama labo saacadood ka dib markii uu dhalo.waxii intaas ka dambeeyo waxaa loo yaqaan (Retained placenta).sababaha haaysashada  mandheerta neefka waxaa ka mid ah:Dada,xaaladiis caafimaad oo xumeyd,cudurka brucellosis ka iyo  infakshano  kale ee bakteeriyadda la xiriira.

•       Xarigga xudunta(umbilical cord):-xariga xudunta  ee neefka inta badan wuu  kala go’aa kaligiisa.taasi dhibaato ma ahan.hadii xariga xudunta uu wali soo qabsanayo cunuga dhashey waa la xiraaa oo waa lagaayo xarigga xudunta qiyaastii 3cm dhiirar ahaa.

•       Dambarta (colostrums):-maalmaha uga horeeya(3-4),ka dib markii dhalo neefka waxaa soo saaraa neefka caano layirahdo Dambar.

Dambartu waxey siineysaa cunuga  neefka tamar.waxeyna leedahay difaaca jirta(Anti-body) , waxey ka caawisaa dambartu cunuga neefka in uu la degaalamo jeermiska soo weeraro jirkiis.cunga wuxuu isticmaala(Anti-body) gii ka heley damarta hooyadiis lexda saacadood , ka dib markii dhasho.marka uu jooga cunuga neefka 3 todobaad waxa uu bilaabeyaa in uu sameysto difaaca jirta. Waxaa xusitaan mudan in dad badan ay aaminsan yihiin in aaney u baahaney  dambar newborn ka ee xoolaha.

w/Q:-Hassan Basha Ismael

     E-mail: bashaa03@hotmail.com

                      Burao Togdher