Thursday, June 20th, 2013

Barnaamijka Cilmiga Xanaanadda Xoolaha Qeybtii 5aad& Hassan Basha Ismael.‏

July 27, 2012 - Written by admin - Edited byadmin

RIYAHA IYO ABLA-ABLEYTOODI

Waxaa riyaha loo isticmaali karaa labo ujeedo oo kal oo waaweyn ,sida hilib iyo caano.

Riyaha loo dhaqdaa xagga hilibka waxaa  looga haystaa dhulka roobabku ku yar yahay ee lama deegaan u ekaha ah.dhulkeena gudihiisa,sinjiyadda riyaha ee loo dhaqdo hilibka oo la qalo waxaa la yiraahdaa “Daabxaad”.

Sida caadiga ah,arigani waa uu waaweyn yahay,culeysiisku waxaa uu gaaraa 35kg-75kg,badanaa sinjiyada daabaxaadu adkeuysi ayaa u lee yihiin cuduradda ,isla markaana siwanaagsan ayaa ayuga dhaqmi karaa meelaha ay ku yar yihiin biyaha.sinjiyadda uga caansan daabaxaadu waa nooca “Gaalla”,kuwa  soomaalida ,turkaana iyo sambuuru.

Dunidda ayaa ka jiraa in ka badan 300 sinji oo riyaha ah.

kingdom Animalia
phylum chordata
class mammalian
order artiodactyla
family bovidae
Sub-family caprinae
genus capra
species Capra-aegagrus
Sub-species Capra aegagrus hircus

Dhamaan xoolaha family goodi uu yahay (bovidae),waa kuwa leh qoob,waxeyna kala yihiin (Lo’da,Riyaha,Idaha iyo lo’-gesadda.iyo kuwa loo yaqaan Antelope tusaale ahaa (deero iyo sagaaro).

Riyaha caanoodku waa can,sababtoo ah daaqa ayey cunaan oo sidabiici ah loo helo.wax soo saarka canahooduna waa sareeya.sinjiyadda dalka gudehiis lagu dhaqo xagga caanaha waxaa la yiraahdaa “RIYO”.sinjiyaddani waa cadaan,isla markaana wax ay leeyihiin Geeso yaryar oo leh dhego taagan.kuwa dhedigu culeys koodu waa 45kg-50kg,caanaha ay soo saaraan waa 2-3liter maalintiiba.sinjiyadda  kale ee Riyaha  canka ah ee caanaha leh waxaa layidhaada TOOGGENBURG,SAANEN iyo ANGLO-NUMBIYA.

Riyaha sinjiga tooggenburg waa buni-hurdi  khafiif ah iyo liidad  caddaan hurdi ah.

 

Dhegahoodu waa ay tag-taagan yihiin.sinjigabi malaho geeso.culeyskoodina waa waa 45kg- 50kg, waxaa algu maalaa caano dhan 2-3liter maalintiiba.

SAANEN:waa sinji cad,cadaan hurdi ah ama buni-hurdi ah.dhegahoodu waa tag-taaganyihiin,horena waa ay u sii jeedaa.sinjigani  malaha geeso isna, culeyskoodu waa 50kg-80kg, caanahala ay soo saaraan wa 2-3liter maalintiiba.

 

ANGOLO-NUMBIYAN:waa isku dhal labo sinji oo kala ah mid hindi ah iyo mid suudaan ah.xajmaigoodi waxaa uu la egyahay kan saaren.sinjigani waa cadaan leh dhego foorara.sinjigani caanahood waa 1-3 liter.

 

MAAMULIDA RIYAHA

Astaamaha soo socdaa waxaa ay mujinayaa inay riyuhu caafimaad qabaa,isla markaana ay yihiin:-

  • Kuwa leh candho iyo naaso waaweyn.
  • Kuwa leh feero balaaran oo kala baxsan.
  • Kuwa leh muruq iyo dabadheer xoogan.
  • Kuwa leh adimo hagaagsan
  • Kuwa leh dub(dobo) dheer oo taagan.

RIYAHA SOOMAALIYA

Soomaaliya waxaa ka jiraa labo sinji oo  riyo ah , waxaana lagu qiyaas riyaha soomaaliya 20 million ,.waxeyn kala yihiin:-

  1. white short-eared Somali( east African type).

Inta badan midibkoodu waa caddaan laakin mararka qaar waxaa la arkaa isku jir midib (Camaajiir),sida; madow iyo baroon .

  1. lang hair&ear (Arabian goat).

Waa sidaa looga yaqaano aduunka waaye magacyadani

Riyaha neefka labka aha waxaa lagu magacaawaa” Orgi”(bully)ama buck, tan dhediga ah waxaa algu maga caawa “RI”-(Nanny ama does).marka ay yaryer yihiinwaxaa lagu magacaawaWaxar iyo Maqal(kids)

Riyuhu waxey uurka sidaan 145 maalmood.

Hassan Basha 

 Bashaa03@hotmail.com

 BURAO-TOGDHEER.

 

Nagala Soo Xiriir

dhagacade2@hotmail.com

info@baidoamedia.com

Leave a Reply