Geeky geeki lamaathu o mahkamdy ninysky kooy’y si liing dhughungsythy ashtakoothi Af-Maay haku ashtakoothi dadshey. Dadky lang moqhyng my jary weyley ly sughohaaye garsooraghi mahkamady. Garsooragy mahkamada ha gali.
Garsoory: Mahkamady niing furungty. Waaky Heer Ilaaliyaaghi – akri ashtakoothy lambarshe I sumudiye, dhibyneeghy I eethoysineeghy.
Heer Ilaalii: Ashtakoothung lambarshe eyi 001 sumudiyeny ety DM/MAAY/2012 wey ky ta’aluukte AF-MAAY O HAKU ASHTAKOOTHI DADKIISHEY (Digil-i-Mirifly).
Heer Ilaalii: Heer ilaaliyaaghi mahkamada afky dhegty ng saari Garsooraghy haanshatho usy galantis ky haayony wala ku tuso haay usy o ly shooraw. Mey ng sheeghahaay tolow? Garsooraghi mathygha jiljili uso o eed I eed ng dhirfyng.
Garsoory: Waaky karaanaghy Mahkamadung (Isaak Hassanow)?
Karaany: Waako Garsoory.
Garsoory: Ogta wali athy suubithi? Any horaang misiingky digne misiing erne afky rasmyghy e o mahkamadung weybuwa AF-MAAY, me ey wala naaretho athy ky abtugti meely ingky dambooyty rebootky maalinti koowad o mahkamady?
Karaany: Garsoory, any wey ley abtughey walaaghi mahkadung guthaashe ku dhii, walny myky darny walny muku dhingny.
Garsoory: Waaky Heer ilaaliyaaghi, tus Karaanyghy gefky usy gali.
Heer Ilaalii: Waako ribootkika maalingti geerad haayi, meely ingky dambooyty haanshothy wey ky abtugtey “La soco qeybaha kale……”.
Karaany: Garsoory, wal athy ng baryti baaskawuwa ly erey, hey oo raalahaathoy oo naghyti ma wal any kas ingly jeethi ma haayny.
Garsoory: Ogta wali athy suubithi? Any horaang misiingky digne misiing erne afky rasmyghy e o mahkamadung weybuwa AF-MAAY, me ey wala naaretho athy ky abtugti meely ingky dambooyty rebootky maalinti koowad o mahkamady?
Karaany: Garsoory, any wey ley abtughey walaaghi mahkadung guthaashe ku dhii, walny myky darny walny muku dhingny.
Garsoory: Waaky Heer ilaaliyaaghi, tus Karaanyghy gefky usy gali.
Heer Ilaalii: Waako ribootkika maalingti geerad haayi, meely ingky dambooyty haanshothy wey ky abtugtey “La soco qeybaha kale……”.
Karaany: Garsoory, wal athy ng baryti baaskawuwa ly erey, hey oo raalahaathoy oo naghyti ma wal any kas ingly jeethi ma haayny.
Garsoory: Dupyghy goori weelly haky qhuus qhaathytoo le erey, qhalydky athy suubithi athy o Karaanighi mahkamadung e wal liing dul qhaathythy kory me e. Ana o kiingky nahariisaw dethaal bathyno athy hor haang suubithi dartiye MAHKAMADY WEY KII HUKUNTEY LAMY BILOOD SHAQHEETHY LUKOO FADHEESII WAANY MUSHAAR LAANG E LUKU BILAAWY GEEKY MADI MAHKADUNG HIRINGTY.
Garsoory: Mahkamady niing furungty. Waany eethoysonayaaghi dhiminaayi, mahkamady hortiye kooya si ising ungku jibaabtang eedy lahasiingku sheeghithi. Af-Maay wey hasiingku sheeghythey ing ising ku faanasano af dathoowny ky faanasang; wey hasiingku sheeghythey ing ising ku faanasano af dathoowny ky faanasang; wey lahasiingkugu sheeghythey ing ising fartis abtughoowshe ng fathaane far kaleet ley wal ky abtughaasang. Mey siing diithi ing ising Alif-Maay wal ky abtuktang fariinto niniis diraaw ley haata, sahiifytho gaapyng ley haatiya I buug ley haathiyaby? Eedung mey kuku jibaabasano ku eraasang?
Ilmiileghy: Garsoory, uny walaaghi tabartaany e dethoolo haayny. Far Af-Maay ng gaar e ALIF-MAAY ya suubini. Sheydhaanka hamiing I maaling ku yuriyo haayny afkaany Af-Maay. Umutiitano ky buraarijhiyohaayny baryshoothy farty Maay. Maadaama farti hooliye lyky jary baryshoothiyeny juhdy bathyng ng baahyngty walaaghi nuqhsaang eho noo dhimyngny ing uny ly kooyno fathaany ebehey ithinshey.
Af-Maay: Garsoory, wala Ilmiileghy sheeghohaay runtisu dethaal miing yar iloow haano bathyno yo ku mid e yoogho dethaalayanga WALA YO DADKY NG SHEEGHAYANG I DHAGHYNGKY YO KU MAATHY WAL IS LE ME E. Wey ly fatheey wala yo dadky ng sheeghayang ing yo naftiyo bilaawano dadky kuku deyithang. Mey weeli wey ly erey, “Gaal horwiinshey durdurii aarynshey mey ku sughaasy”. Hoby Ilmiilysey fartey wal ngky abtugny dadki kaly se ky barythaayang; hoby yooghiby ngky dowahaane idiitiyony liingkuku dowahaany Af-Maay mey taraas meelo lyky shysheeghi Alif-Maay i Af-Maay. Yo mady hory usku bilaawenyg si dadky kaly ngky deyithang.
Garsoory: Waany Qhurbyroogti (Jillaay/Kiinangty)?
Qhurbyroog: Waano Garsoory.
Garsoory: Mey kuku jibaabasang eedung lahasiingku sheeghithi?
Qhurbyroog: Garsoory uny Af-Maayky hanunga jeelna meelby niniisky kooyo maghaashey si kaleet lahangky qhaathony hanunga difaa’any. Meel welbo ku shysheeghohaayny ing usy eyi afky rasmighy e Af-Soomali. Berky kiikany ng lunku kooy’y howy I maghy mal ngku qhapy. Walaaghi qharaang eho usy lyky hormariyaawny diyaar I nusa ly eny.
Af-Maay: Allaaaaaaaaaaaahu akbar! Ebehey eeb astury! aw-Garsoory, mu’jisootho any dhowaantung hakulu kulumi qhurbyroogteya kiingku waryme. Sy athiiby ku war qhabty, demeneethung demby dadkiikey binaanky I qhuruumo aduunka liing shal bahi (Australi, Ameriky, Oroby, Arab….) wal shal farjhiisimi. Wali any is kakiyo Arlaadiley rooghoby dhowaantung mado ng dheerayne wey is erey kooy muku war weydiitho dadkiika banky jari. Safarko gaapyno weeryrko neefto e ya wey ky deerey wadhang Australii ly eraayo iry-guung (bary) noo jary. Wey li iing sheeghey ng dadkey ngto roong meely rooghang gothob haang beledky ly eraaw Melbourne. Hordhaangba warsho qhabey, dayuury-degheenkyby ho ku degi taksi qhaathythey wey erey ithooghung haang eho adrees-shony haang eying I jeey. Shufeerky lang beledky hanung shal gorytho haayey buulathi koowatho eerboorky ha hiktiya seeni o ly eraaw Broadmeadows madiby wey dig oo siyey maaliti ngky horeeytey any ingwaanshe hor hang sii. Shufeerki walaagho i sugha eri.
Taksigiya haku deghey irity gambaleelshee weerii anygho hanung hiloow qhapy. Onogha ha roorey irity ha surumi doo any ng ghoryne iikyly warymi “WHO IS THIS”, miing jibaabne shiba ku eri, “WAA KUMA” ya iingky dari – hal mara reed hang boothi, may meel se e kootiya i galli. Taksiya korey i wed i wetha eri tang idiitey me ee. Reerki kale ky highiya seeni, ki hoodheya shafee’thy ky dambooyti. To kale seeney sithi haatow. Athy mey dooghy kiingky bathii maalydby any iritiye kow sii dadkiikey af-Mahaatiri ley li iikyly dowahe. Wali any wareeghoby withaay wey kow dhowey irid ngty e “EYU..EY HAATI” ya ku weerti. Hah reerkey jinaad madi dooghey (Maay) dheeghi farah ajlishey kyly boori. Mingkiya gutha ng galey si feyle laha iing
dhowaayi, wey I marty dhowi, dhibki any oowky dhong ha mari meela laha ii hilmaansii. Aawky, aathy i owlaady shiimotha isky darsyngtey withaay ky dowahowley me ee wal ii shyshoobohaay.
Withaadki reerky aawshe haayiya madung iily warsythow bilaawi. Wali safarkey haayiya ng sheegi. Wey warsythey tiroothy dadky kiikey meely ky rooghang. Wey iing sheeghey ing yo eying bogholaal reer. Wey warsythey may dadkiikey mey daarey masiibothung ingky dhiithey afkiisho ungku tabeng. Wah, dadkung wey ly yaabi, lanki owlaadis af-Maay ky dowahaayanba wey liing haaysythe lang dambooy’y.
Garsoory: Haye mey kuku jibaabasang arungtung?
Qhurbyroog: Garsoory, owlaadany intiyo bathyng wey ku dhalytheny Hamar I beletho kaly saasa afsho ng bedelimi. Wey kale jarte owlaady bersho ahayaashowa Mahaatiri ee taasa sheenti ng yo afkaas my warymang.
Af-Maay:Garsoory, wala yo sheeghohaayang waliinto muku jarang, dadkey yo lyky jhary ma beled kaly ky korow ley arynty me e. Mey weeli owlaad bathyno Mahaatiri e o ky dhalytheng Arlaathi my jarana? Owlaadasey (Mahaatiri) se Af-Maayny kyky dowaheno afkiisho Mahaatiriny ky ilaalsytheng waany ky gorytheng yoogho Arlaathi
ky dhalytheno ky koreng? Mushkilithy waalidky reerky rooguu ma beled kaly ky dhalyshy me e. Waalydky ho owlaadis maalyty guthaashe afshey kyly warymy owlaadasey afky waalydshoo barythaayang. Laaking dhibky weybuwa waalidkiba owlaadi ngky GHARMAAJIYE af-Mahaatiri, owlaadiny kaas ley barytheng. Runty hal sheeghoy dadkiikeyow – lang rung ng sheegny beenga ng kaaysynga ly eri. Ising afkiiking (Maay) ku faano haaytang, af-dathoowny ky faano haaytang.
Tang lamaad, owlaady aathiyoo Mahaatiri e saasa weelas ya ereng. Runti wal liing gharaawawu tang ho si ye liing eri ley liing qhaathythy. Onogi aathis Maay eta hatyny af-Mahatiri ky warymaaw se eraany usuuny? Onogi aathis I aawshey lamaathiyoby Maay eyino hatyny af-Mahatiri ky warymaaw se eraany usuuny? May aathy Mahatiri ya ku mangsyna aathy Maay? Reero any seethi wal yara aathiyo Mahatiri haayti, intiyo bathyng boqholkiby saghaalung (90%) wey haayeny Maay hatyny owlaadiyo wey ky dowahaayany af-Mahatiri gharmaajhis e. Wali ilaahey sythy ngky hagsithy ba ng ghorythaany!!! Madi any hoos haang ng hangsithi bersho wey leyiny HORMARBA LY DEEREY MEY HATY AFMAAY NIINKY NAKTANG; haano kaly wey leyiny UNY HORTYBY REEWINGKY HAKY DHA KORNI LEY MA REEWING MAHAAYNY; haano kaly wey leyiny AF-MAAY HOBY ANY BARY HOODHEHEY HOBY USY SOOMALI SEETHY DADKI KALY MY AF KASAAW (MAHATIRI); haano kaly weyby
ku jheerayany ing yo owlaadiyo af-Maay ky dowahang dadky kaly (Mahatiri) hortiyo (peer pressusure). Safarki dheerayey any ng jheethi meela haskuku gaabii mey weeli wal any ng filythaany haly kulumi. Ebehey ho erooby fasalky ha dareero safarky meely kusii wethy doony ano o ky seethaw Ameriky, Oroby I Arabo. Walaaghi kulu kulumony hasiing gudbii doony.
Garsoory: Eethoysyniyaal mahkamady mey ky dhalbythaasang?
Eethoysyny:Mahkamady wey ku dhalbythaany ing gefkaany niniingky qhobyny maadaamy ye ety madi ngky horeeyti o qhalyd ninii qhobythi, unuuny wey ballyngqhaathane ing uny
gef walaaghi hor niingku dhii ku waantowny. Hey niing nahariisoy owlaatha nii hariirte koriimo ky jarne meel qhurby eny roogne ey ninii deyiney.
Garsoory: Af-Maay mey ku dhalbythaasy mahkamadung?
Af-Maay: Mahkamadung sharafty le wey ku dhalbytheey qhothobe ha dareerang:
1. Ing AF-MAAY o lukuku dowaho majaalky siyaasothy ahaato shuruudy koowatho lyky hiraaw langky naghythaaw masuul siyaasy Digil-i-Mirifly. Langki shuruudasey fulii waayony tilaaby degdeg e luku qhaatho kalsoonythy lukulu naghythy.
2. Dowlyd gaar e wa ng baahany. Ing any (Af-Maay) li iing suubii dowlyd iing gaar e si any ing hely nithaam dowly eho any lo’ooky dowahaaw hafiisethis, fartey (ALIF-MAAY) lakyky shaqeeyaw hafiisethis. Dowlyd laantung wala any I diley qhiirkey iing jhibiyey, jinkey oo reebiya degdeg dowlyd hey iingky askumoy. Dowlydaasny wey haku dhowta ing laha iing noolayo Dowlydi Autonithy haaytey la aasaasi 25 Maajy 1995. Mey ly sugho haay any wali ly sughohaayoba ng gorythaany fidhighy hal ku kahoy.
3. Ing fartey (ALIF-MAAY) abtugowshe wali ku dhimyng ly dhimaatiro garyb wiing ly sii walgorydki aryntaasey bilaawi Prof. Muktar, Prof. Kusow I akyaarty kale KULUNG TECHNICAL COMMITTEE. Ly dhimaatiro nahwyghey, qhaamus af-Maay e li iing abtughy si dhahalkey ngky dhungne jiilky roogy I kang kooy’y doonoby inis ghoryny, lanki kale baryshoothey fathaawny ha iingkuku hirythy.
4. Ing barashoothey ly dardargyliyo barnaamish gaar eho fartey dadky lyky baraaw luku dhii telefishane, internetky I ithaa’atho afky Maayky ky bahaaw I haang af-Mahatirighy ky bahaawby si dadky Soomali dhong iing barythang. Ilaa haty my jaro hal barnaamij o fartey lyk barathaaw uny o qhabny intaaso wasiilathootho warky liisky deersii kory.
5. Ing maalking, masqhangting i waktighing ising iingku masuukne kor iing qhaadang lang wiinga aha “Luuthyby langkowa………….”. Jirtaangkany i dadnimaathano isky hiryny ey tiringne maghaagheng isly tiirineng.
6. Ing any li iingku faangne li ii faany.
Garsoory: Mahkamadung o haniign dareerti lamy ghee ya gunaanydshe ha deerni. Mahkamady madi ye dhughunsyti ashtakoothi mahkamadung hang gudbii AF-MAAY, hatyny dhughunsiti walaaghi yo kuku gharnagsytheng eethoysaniya, mahkamady wey gooytey gartung ha dareerty:
1. Mahkamady wey GARTI ng hukuntey AF-MAAY, weyny gardory ky hukuntey dadky Digil-i-Mirifly (haang lahaku ashtakoothi).
2. Mahkamady wey hukuntey ng ly fulii si ng dhonying lity (6) qhothob AF-MAAY haku dhalbythi mahkamadung.
3. Eethoysoniya qhurbyroogty Australii wey si gaar e mahkamady ngky hukuntey GANAAH beesy eho deeraw afar boghol i siyeetung kun dollar AU ($480,000) ing yo ky biyang mudy sinyd e maalkaso liing isti’maaly doony walaaghi qharysh e o ky bahaaw barnaamijty lyky hormariyaaw baryshoothy ALIF-MAAY.
4. Go’aamythy gartung fuliyowshe i dapygalshe wey ng hil saaryny shi’ibky Digil-i-Mirifly gutha Arlaathi I Gudoomiyaaghy Jaaliidy Digil-i-Mirifly Mebourne. Ganaahung langki bii waay’y wey liingky bedeleey hathyg (habsy) lamy siny (2 siny) e mar ally mady ingky horeeyto yo Arlaathi haky naghythang.
Garsoory: Mahkamadi sytha niingky hirinty.
Isaak Hassanow
Melboune, Australia
Unishef@live.com
dhagacade2@hotmail.com
info@baidoamedia.com